Haberler

LGS veya YKS' ye girecek öğrencinin ebeveyni olmak zordur. Çünkü sınav senesinde evdeki iletişim değişir. Ders çalışma saatlerini daha sık sormaya, “Nasıl gidiyor?” cümlesini gün içinde defalarca kurmaya başlarsınız. Bu telaşın adı aslında sevgi. Ama çocuğunuz bunu bazen sevgi değil, baskı olarak duyuyor olabilir.Eğer bu satırları okurken içinizdeki ses "evet artık eskisi gibi konuşamıyoruz." diyorsa, yalnız değilsiniz. Çünkü bu, sınav döneminde neredeyse her ebeveynin yaşadığı bir gerilim.

Bu ikilem sadece sizin evinizde yaşanmıyor; gelişim ve eğitim psikolojisi alanında sıkça çalışılan bir konu. Bu alandaki araştırmalardan biri, ebeveynin akademik başarı beklentisi ve baskısı arttıkça çocuğun sınav kaygısının da arttığını, buna karşılık ebeveyn desteği güçlendiğinde bu kaygının azaldığını ortaya koyuyor. Yani asıl mesele çocuğunuzun başarısını “ne kadar önemsediğiniz” değil, bu önemsemeyi ona nasıl hissettirdiğiniz. Aynı cümle, söyleniş biçimine göre çocuğa güven ya da kaygı olarak ulaşabiliyor.

Konuyla ilgili başka bir araştırma alanı da ebeveyn tutumlarının türüne odaklanıyor. Yüksek kontrol ile düşük duygusal desteğin bir arada olduğu otoriter bir tutumla büyüyen çocuklarda sınav kaygısının daha sık görüldüğü belirtiliyor. Benzer şekilde, dünyayı tehdit dolu algılayan ve buna bağlı olarak aşırı korumacı, yüksek beklentili bir tutum sergileyen ebeveynlerin, çocuklarında zamanla “mükemmel olmazsam değerli değilim” inancını güçlendirdiği; bunun da sınav kaygısını arttırdığı görülüyor.

Peki bu bilgi günlük hayatta ne işe yarıyor? Destek ile baskı arasındaki çizgi, çoğu zaman kurduğunuz birkaç cümlede saklı. “Kaç soru çözdün?” yerine “Bugün kendini nasıl hissediyorsun?”, “Neye ihtiyacın var?”, “Bugün seni en çok zorlayan şey neydi?” diye sormak; “Bu hızla gidersen kazanamazsın” yerine “Bu hafta seni olumsuz etkileyen neyi değiştirmek istersin?”, “Bu değişiklik sana nasıl fayda sağlayabilir?” demek; sadece sınava dair konuşmayıp onu gördüğünüzü, duyduğunuzu ve anladığınızı gösterir. 

Küçük görünen bu değişiklikler, çocuğunuzun sizi bir sınav görevlisi mi yoksa duygusunu paylaşıp anlaşıldığını hissettiği güvenli bir liman olarak mı gördüğünü belirliyor. Unutmayın, çocuğunuz sınava girerken aslında sizin gözünüzdeki değerini de sınıyor olabilir.

Şimdi kendinize dürüst bir soru sorma zamanı:

Bu hafta çocuğunuza çalışmasıyla ilgili söylediğiniz son cümleyi hatırlayın. O cümle sizce destekleyici miydi, yoksa kaygı verici mı? Bu sorunun cevabı, belki de bu sınav senesinde atabileceğiniz en değerli adımı size gösterecek.

Kaynaklar:

Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, “Ergenlerde Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği ile Sınav Kaygısı Arasındaki İlişkide Akademik Dayanıklılığın Aracı Rolü”

Journault ve ark. (2025), Social Development, “Parental Threat Perception and Hyper-Parenting as Potential Risk Factors for Adolescents' Test Anxiety”

Başkent Üniversitesi Eğitim Dergisi, “Üniversite Öğrencilerinin Ebeveyne Bağlanma ve Sınav Kaygıları Arasındaki İlişkide Benlik Saygısı ve Akademik Mükemmeliyetçiliğin Aracı Rolü”

Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, “Sınav Kaygısında Ebeveyn Tutumlarının Rolü Üzerine Bir Derleme”